विषारी व बिनविषारी साप ओळखणे

[2:56 PM, 2/6/2016] +91 99223 26183: विषारी व बिन विषारी साप ओळखण्याची सर्वांत महत्त्वाची बाब म्हणजे त्या सापामध्ये विषग्रंथी व विषदंत आहेत काही होय. भारतातील महत्त्वाचे विषारी सापखालील खुणांवरून ओळखता येतात.
(१) समुद्र साप : शेपटी दोन्ही बाजूंनीच पटी असते. (२) फुरसे (व्हायपर) : उदर शल्क मोठे, डोके त्रिकोणी आकाराचे व त्यावर लहान शल्क, डोळे व नासिका यांधील भागावर लोरियल शल्क अथवा खाच असते. (३) नाग : नासिका आणि डोळ्यांना स्पर्श करणारे तिसरे ऊर्ध्व ओष्ठ शल्क व फण्यासह मान असते. (४) मण्यार : काळसर रंग, पृष्ठमध्य शल्क मोठे व षट्‌कोनी तर पुच्छशल्क अखंड असते.
आ.२. विषदंत व विषग्रंथी दाखविणाऱ्या फुरसे सापाचा जबडा : (१)विषदंत, (२) विषदंताचा आतील बाजूस वळलेला पोकळभाग, (३) विषदंतावरील आवरण, (४) विषनलिका, (५) विषग्रंथी, (६)आतीलबाजूसवळलेलेदंत, (७)जीभ.
विषसाधन : विषारी सापाच्या वरच्या जबड्यात विष ग्रंथीव विषदंत असतात, यांस ‘विषसाधन’ म्हणतात. लालाग्रंथीचे रूपांतर विषग्रंथीत झालेले असते. विषग्रंथी डोळ्यांच्या मागील बाजूस असतात. या विषग्रंथींपासून निघालेल्या विषनलिका वरच्या जबड्याच्या पुढील बाजूस असणाऱ्या विषदंतांत उघडतात. विषदंत दोन असून ते जबड्यातील इतर दातांपेक्षा मोठे, पोकळ व आतील बाजूस वळलेले असतात. नागाचे विषदंत उभे तर फुरशाचे आडवे असतात. काही कारणाने विषदंत पडले, तर नवीन विषदंत तयार होतात.
दंश करण्यापूर्वी साप डोके उंच करून शरीर थोडे मागे घेतो व क्षणार्धात भक्ष्य किंवा शत्रूचा चावा घेतो. साप चावा घेताना विषदंताच्या साहाय्याने विषग्रंथीतील विष भक्ष्य किंवा शत्रूच्या शरीरात सोडतो. विष सोडताना खालचा जबडावरच्या दिशेने ओढला जातो. चावा घेताना जबड्याच्या हालचालीसाठी कवटीतील अस्थी व स्नायूयांची मदत होते. भक्ष्याच्या किंवा शत्रूच्या शरीरात विष सोडल्यावर सापाच्या मानेचे स्नायू शिथिल होतात व तो विषदंत बाहेर खेचून घेतो.
सापाच्या विषग्रंथीतील विष एका चाव्यात संपत नाही. तो अनेक चावे घेऊ शकतो. नागाचे विष फिकट पिवळसर, पारदर्शक व काहीसे चिकट असते. फुरशाचे विष कधी पिवळसर तर कधी पांढरे असते. या विषामुळे भक्ष्य बेशुद्घ पडते. त्यामुळे सापाला भक्ष्य पकडून खाणे सोपे जाते. विष पचनास मदत करते. शत्रूपासून संरक्षण करण्यासाठी सापाला विषाचा उपयोग होतो. विषारी सापाच्या पिलांमध्ये जन्मतः पहिल्या दिवसापासून विष असते. सुमारे ६५% सर्पदंश रात्री आणि ३५% दिवसा झाल्याचे..
🐍🐍🐍🐍सर्पमित्र बापुसाहेब सोनवणे
[3:03 PM, 2/6/2016] आबाजी पोखरकर: 👌🏻👌🏻👌🏻
[3:03 PM, 2/6/2016] +91 93718 28156: 👍👍 nice info.





सापाविषयी माहिती - समज गैरसमज
समज: नाग आणि इतर साप वेगळे आहेत. नाग हा साप नाही.
सत्य: नाग हा ही एक सापच आहे. सापाचे सर्व गुणधर्म नागात आहे. जातीनुसार त्यात कमी अधिक प्रमाणात फरक आहे. त्यात विषाचे प्रमाण सर्वात अधिक व प्राणघातक असते.
समज: साप दूध पितो. तो गाईच्या सडाला तोंड लावून दूध पिल्याच्या आख्यायिका.
सत्य: साप दूध पित नाही.दूध हे सापाचे नैसर्गिक अन्न नाही. त्याला रानावनात दूध मिळू शकत नाही. तो दूध पचवूच शकत नाही. चुकून दूध पिला तर त्याला त्रास होईल. गाईच्या सडाला तोंड लावून दूध पितो ही निव्वळ भाकडकथा आहे. एक तर गाय त्याला जवळ येऊ देणार नाही आणि दूध प्यायलाच तर दात लागून गाय मरण पावेल.
समज: सापाला संगीत/नागीण धुन आवडते. साप पुंगीच्या तालावर डोलतो.
सत्य: सापाला कान नसतात. त्याला कुठल्याही प्रकारचे संगीत आवडत नाही.
जमिनीच्या कंपनांमुळे त्याला शत्रू
च्या हालचालींची जाणीव होते.
समज: सापाच्या डोक्यावर नागमणी असतो.
सत्य: चित्रपटातून सापाचे अवास्तव चरित्र रंगवले गेले आहे. धनावरचा साप ही केवळ एक कल्पना आहे.
समज: साप डुख धरतो. सापाला दूरचे दिसत नाही. त्याला चेहरा लक्षात ठेवता येत नाही. त्यामुळे साप डुख धरतो हा समज चुकीचा आहे.
म्हणून सापाला मारू नका. जवळच्या सर्पमित्रांचा मोबाईल नंबर नेहमी सोबत
किंवा आपल्या डायरीत असू द्या. हजारो उंदरांना खाऊन शेतकऱ्यांचे होणारे फार मोठे नुकसान साप कमी करतो. त्यामुळे
सापाला शेतकऱ्यांचा मित्र म्हणतात.
समज: नाग-नागीण इच्छाधारी असतात. साप अमर असतात.
सत्य: ही फक्त एक कल्पना आहे. वास्तवात इच्छाधीरी साप ही गल्लाभरू सिनेमांची पैसा कमविण्याची अवास्तव कल्पना आहे. ते अस्तित्वात नाही.
सापाच्या भारतातील विषारी जाती-
१) नाग
२) फुरसे
३) घोणस
४) मण्यार
इतर सर्व साप बिनविषारी आहेत.
सर्प दंश झाल्यास तत्काळ प्रथमोपचार करून इस्पितळात दाखल करावे.
🐍🐍🐍
बापुसाहेब सोनवणे